Blog

Қазақ АӨК экономикасы ғылыми-зерттеу институты органикалық ауыл шаруашылығы бойынша консультациялар өткізуде

ҚазЕӨШҒЗИҚ және РСТ қызметкерлері ғылым қызметкерлері күніне орай марапатталды

«ҰАҒБО» КаАҚ Басқарма төрағасы Бауыржан Асанов АӨК және ҚазАӨКЭжААТДЭ» ҒЗИ-на барды

Органикалық бал: Қазақстан орталығынан әлем нарығына

Органикалық ара шаруашылығы – табиғатты қорғау мен экономикалық дамуды үйлестіретін жаңа бағыт. Қазақстанның таза табиғи экожүйелері бұл салаға үлкен мүмкіндік береді. Елдің әр өңірінде өндірілетін бал бірегей дәм мен сапаға ие. KAZFOAM төрағасы, ауыл шаруашылығы экономикасы және ауылдық аумақтарды дамыту ҚазҒЗИ аға ғылыми қызметкері Евгений Климов органикалық балдың болашағы мен экспорттық әлеуеті туралы әңгімелеп берді.

– Евгений Владимирович, бүгінде неге бүкіл әлем органикалық бал жайлы көп айтады?

– Себебі органикалық бал – бұл жай ғана табиғи өнім емес, экологиялық жауапкершіліктің белгісі. Ол табиғаттың тазалығын, арашылардың еңбегін және тұтынушы сенімін біріктіреді. Адамдар өз денсаулығына, қоршаған ортаға зиян келтірмейтін тағам іздейді. Органикалық бал осының барлығына жауап береді – таза табиғаттан алынған, химиясыз өндірілген өнім. Сонымен қатар, экологиялық өмір салтын ұстанатын қала тұрғындары арасында оған деген қызығушылық артып келеді.

– Әлемдік органикалық бал нарығының көлемі қандай?

– Қазір шамамен 900 миллион доллар, ал 2033 жылға қарай 2 миллиард долларға дейін өсуі күтіледі. Бұл – жыл сайын 6–8 % өсім деген сөз, ал кәдімгі бал нарығы небәрі 2–3 % өседі. Яғни, тұтынушылар сапалы әрі таза өнім үшін көбірек төлеуге дайын. Органикалық бал тағамнан бөлек, косметика мен фармацевтикада да кеңінен қолданылады. Соңғы жылдары табиғи энергетикалық өнімдер мен пайдалы тағам өндірісінде оған сұраныс күрт артты.

– Бұл нарықта кімдер көш бастап тұр?

– Бүгінде Үндістан мен Латын Америкасы елдері әлемдік экспорттың шамамен 60 пайызын бақылайды. Ал Еуропа мен АҚШ – негізгі тұтынушылар. Қытай органикалық бал сертификаттауын уақытша тоқтатып отыр, себебі жалған өнім көптеп кездесуде. Бұл сенімділік пен өнімнің шығу тегі туралы ашықтықтың қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Сатып алушы енді өнімнің нақты қайдан, кімнен шыққанын білгісі келеді.

– Қазақстанда органикалық бал өндірісі қандай деңгейде?

– Қазақстан бұл бағытта алғашқы, бірақ сенімді қадамдар жасап келеді. Қазірдің өзінде 24 сертификатталған органикалық омарта бар, олардың басым бөлігі Еуропалық одақ стандарттарымен жұмыс істейді. Өңірлік брендтер мен арашылар кооперациясы құрылуда. Табиғи аймақтарды сақтау, таза экожүйеде бал жинау мәселесіне ерекше көңіл бөлінуде. Бүгінгі таңда қазақстандық бал жоғары сапалы экспорттық өнім ретінде таныла бастады.

– Өндірушілер қандай қиындықтарға тап болады?

– Ең бастысы – сертификаттау үдерісінің күрделілігі мен қымбаттылығы. Әлемде бірыңғай стандарт жоқ, сондықтан өндірушілерге бірнеше жүйеден бірдей өтуге тура келеді. Бұл көп шығын мен уақытты талап етеді. Тағы бір мәселе – жалған өнім. Әлемдік нарықтағы балдың 30 %-ға жуығы «органикалық» деп дұрыс емес таңбаланады. Сондықтан электронды паспорт, QR-код және блокчейн сияқты заманауи цифрлық шешімдерді енгізу өте маңызды.

– Қазақстанның өз орнын алуы үшін не істеу керек?

– Ең алдымен, өндірушілерді бірыңғай ұлттық бренд аясында біріктіру қажет. Бұл сенімділік пен халықаралық танылуға жол ашады. Сонымен қатар, өңірлік суббрендтерді дамыту маңызды – мысалы, «Жетісу балы» немесе «Маңғыстау балы». Әр өңірдің өз флорасы, өз хош иісі, өз дәмі бар. Сондай-ақ, түйе тікенінен немесе қурайдан алынған монофлоралы бал түрлерін дамыту арқылы Қазақстан өзіндік ерекше өнім ұсына алады.

– Бал – тек экономика емес, мәдениет деп айтуға бола ма?

– Әрине. Бал – бұл халқымыздың табиғи және мәдени мұрасының бір бөлігі. Әр құтыда – қазақ даласы мен тауларының иісі, табиғаттың күші. Ол еліміздің брендтік өніміне айнала алады, швейцариялық шоколад немесе француз шарабы сияқты. Ең бастысы – шынайылықты сақтау және дәстүрді заманауи сапа стандарттарымен үйлестіру.

– «Бал – Қазақстанның жаңа мұнайы» деуге бола ма?

– Белгілі бір мағынада, иә. Арашылардың «бал сорғытайық, мұнай емес» деуі – терең ой. Мұнай – жер қойнауынан алынады, ал бал – табиғат пен адамның ынтымақтастығынан туады. Органикалық ара шаруашылығы Қазақстанның «жасыл экспортының» символына айнала алады. Бұл – таза табиғатты, тұрақтылықты және ұлттық бірегейлікті әлемге танытудың тамаша жолы.

А.А. Никонов атындағы ВИАПИ институтының 35 жылдығына арналған Ғылыми кеңес отырысы өтті

Бішкек қаласында өткен халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция: Инклюзивті даму – тұрақты экономиканың қозғаушы күші

2025 жылғы 10 қазанда Қырғыз Республикасының Білім, ғылым және инновациялар министрлігінің қолдауымен Жүсіп Баласағұн атындағы Қырғыз Ұлттық университетінде «Инклюзивті дамудың экономикаға әсері: жай-күйі мен перспективалары» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті.

Конференция екі маңызды мерейтойға арналды:
– Қырғыз Ұлттық университетінің 100 жылдығына,
– және көрнекті экономист-ғалым, профессор, экономика ғылымдарының докторы, академик Роза Корчубековна Акназарованың 70 жасқа толуына.

Іс-шараға Қырғызстан, Қазақстан, Ресей, Армения, Қытай және басқа да елдерден мемлекеттік органдардың, халықаралық ұйымдардың, ғылым және білім беру саласының өкілдері қатысты. Қатысушылар инклюзивті дамудың экономикалық жүйеге әсерін, цифрлық трансформацияны, әлеуметтік әділеттілік пен тұрақты өсудің жаңа үлгілерін талқылады.

Конференция аясында Қазақстан Республикасының Ұлттық аграрлық ғылым академиясының Президенті, академик Тлектес Ысабайұлы Есполов мерейтой иелеріне арнайы құттықтауын жолдады:

Құрметті Роза Корчубековна!
Құрметті Доорбек Токтосартович!
Қадірлі Жүсіп Баласағұн атындағы Қырғыз Ұлттық университетінің ұжымы!

Қазақстан Республикасының Ұлттық аграрлық ғылым академиясы мен Қазақ ауыл шаруашылығы экономикасы және ауылдық аумақтарды дамыту ғылыми-зерттеу институтының атынан сіздерді осы айтулы мерекемен – университеттің 100 жылдығымен және Роза Корчубековнаның 70 жылдық мерейтойымен шын жүректен құттықтаймын.

Университет – Қырғыз елінің ғылымы мен мәдениетінің дамуына зор үлес қосқан, Орталық Азия кеңістігіндегі жетекші жоғары оқу орындарының бірі. Оның тарихы – мемлекеттің дамуы мен тәуелсіздігімен тығыз байланысты.

Роза Корчубековна – тек белгілі экономист-ғалым ғана емес, сондай-ақ Қырғызстан мен ТМД елдерінде мойындалған мемлекеттік және саяси тұлға. Сіздің ғылымға, қаржы мен әлеуметтік саясатқа, аграрлық сала мен заңнамаға қосқан үлесіңіз ерекше.

2024 жылы Сіз Қазақстан Ұлттық аграрлық ғылым академиясының Шетелдік мүшесі болып бірауыздан сайландыңыз, бұл – Сіздің еңбегіңізге берілген жоғары баға.

Сізге зор денсаулық, ғылыми және қоғамдық салада жаңа табыстар, Орталық Азия елдерінің тұрақты дамуына арналған бастамаларыңыздың жүзеге асуын тілеймін!

Құрметпен,
Тлектес Ысабайұлы Есполов,
ҚР ҰАҒА Президенті

Қазақстандық делегацияның қатысуы

Конференция жұмысына Қазақ ауыл шаруашылығы экономикасы және ауылдық аумақтарды дамыту ғылыми-зерттеу институтының делегациясы да белсене қатысты. Пленарлық отырыста институттың ауылдық аумақтарды дамыту бөлімінің меңгерушісі, э.ғ.д., профессор Акимбекова Чулпон Уйсімбекқызы баяндамасымен сөз сөйледі. Оның баяндамасы:
«Қазақстан ауылдық аумақтарының инклюзивті дамуы: әлеуметтік-экономикалық тұрақтылық факторы ретінде» атты тақырыпта болды және үлкен қызығушылық тудырды.

Қазақстандық сарапшылар инклюзивті экономиканың тәжірибелік аспектілерін, әсіресе ауыл шаруашылығы, кадрлық әлеуетті арттыру, әлеуметтік әріптестік, еңбек нарығы және ауыл кәсіпкерлігін дамыту салаларындағы зерттеу нәтижелерін ұсынды.

Конференция – ғылым мен тәжірибе арасындағы диалог алаңы

Іс-шара аясында 4 секция бойынша ғылыми отырыстар өтті:

1. Макроэкономикалық тұрақтылық және инклюзивті даму

2. Қаржы секторы мен цифрлық инклюзия

3. Салық-бюджет саясаты және банк жүйесі

4. Бухгалтерлік есеп, аудит және есептіліктегі инклюзивті тәсілдер

Талқылаулар барысында қатысушылар инклюзивті дамудың экономиканы тұрақтандырудағы маңызын, цифрландыру арқылы қаржы жүйесіне қолжетімділікті арттыру мүмкіндіктерін, гендерлік теңдік пен әлеуметтік әділеттілікке негізделген шешімдерді талдады.

Конференция Жүсіп Баласағұн атындағы Қырғыз Ұлттық университетінің жоғары ғылыми әлеуетін және Роза Акназарованың ғылыми, мемлекеттік және қоғамдық саладағы зор үлесін тағы бір мәрте дәлелдеді.

Іс-шара Қырғызстан мен Қазақстан арасындағы ғылыми ынтымақтастықты нығайтумен қатар, Орталық Азия елдеріндегі инклюзивті және тұрақты даму саясатына жаңа серпін берді.