Органикалық бал: Қазақстан орталығынан әлем нарығына
Органикалық ара шаруашылығы – табиғатты қорғау мен экономикалық дамуды үйлестіретін жаңа бағыт. Қазақстанның таза табиғи экожүйелері бұл салаға үлкен мүмкіндік береді. Елдің әр өңірінде өндірілетін бал бірегей дәм мен сапаға ие. KAZFOAM төрағасы, ауыл шаруашылығы экономикасы және ауылдық аумақтарды дамыту ҚазҒЗИ аға ғылыми қызметкері Евгений Климов органикалық балдың болашағы мен экспорттық әлеуеті туралы әңгімелеп берді.
– Евгений Владимирович, бүгінде неге бүкіл әлем органикалық бал жайлы көп айтады?
– Себебі органикалық бал – бұл жай ғана табиғи өнім емес, экологиялық жауапкершіліктің белгісі. Ол табиғаттың тазалығын, арашылардың еңбегін және тұтынушы сенімін біріктіреді. Адамдар өз денсаулығына, қоршаған ортаға зиян келтірмейтін тағам іздейді. Органикалық бал осының барлығына жауап береді – таза табиғаттан алынған, химиясыз өндірілген өнім. Сонымен қатар, экологиялық өмір салтын ұстанатын қала тұрғындары арасында оған деген қызығушылық артып келеді.
– Әлемдік органикалық бал нарығының көлемі қандай?
– Қазір шамамен 900 миллион доллар, ал 2033 жылға қарай 2 миллиард долларға дейін өсуі күтіледі. Бұл – жыл сайын 6–8 % өсім деген сөз, ал кәдімгі бал нарығы небәрі 2–3 % өседі. Яғни, тұтынушылар сапалы әрі таза өнім үшін көбірек төлеуге дайын. Органикалық бал тағамнан бөлек, косметика мен фармацевтикада да кеңінен қолданылады. Соңғы жылдары табиғи энергетикалық өнімдер мен пайдалы тағам өндірісінде оған сұраныс күрт артты.
– Бұл нарықта кімдер көш бастап тұр?
– Бүгінде Үндістан мен Латын Америкасы елдері әлемдік экспорттың шамамен 60 пайызын бақылайды. Ал Еуропа мен АҚШ – негізгі тұтынушылар. Қытай органикалық бал сертификаттауын уақытша тоқтатып отыр, себебі жалған өнім көптеп кездесуде. Бұл сенімділік пен өнімнің шығу тегі туралы ашықтықтың қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Сатып алушы енді өнімнің нақты қайдан, кімнен шыққанын білгісі келеді.
– Қазақстанда органикалық бал өндірісі қандай деңгейде?
– Қазақстан бұл бағытта алғашқы, бірақ сенімді қадамдар жасап келеді. Қазірдің өзінде 24 сертификатталған органикалық омарта бар, олардың басым бөлігі Еуропалық одақ стандарттарымен жұмыс істейді. Өңірлік брендтер мен арашылар кооперациясы құрылуда. Табиғи аймақтарды сақтау, таза экожүйеде бал жинау мәселесіне ерекше көңіл бөлінуде. Бүгінгі таңда қазақстандық бал жоғары сапалы экспорттық өнім ретінде таныла бастады.
– Өндірушілер қандай қиындықтарға тап болады?
– Ең бастысы – сертификаттау үдерісінің күрделілігі мен қымбаттылығы. Әлемде бірыңғай стандарт жоқ, сондықтан өндірушілерге бірнеше жүйеден бірдей өтуге тура келеді. Бұл көп шығын мен уақытты талап етеді. Тағы бір мәселе – жалған өнім. Әлемдік нарықтағы балдың 30 %-ға жуығы «органикалық» деп дұрыс емес таңбаланады. Сондықтан электронды паспорт, QR-код және блокчейн сияқты заманауи цифрлық шешімдерді енгізу өте маңызды.
– Қазақстанның өз орнын алуы үшін не істеу керек?
– Ең алдымен, өндірушілерді бірыңғай ұлттық бренд аясында біріктіру қажет. Бұл сенімділік пен халықаралық танылуға жол ашады. Сонымен қатар, өңірлік суббрендтерді дамыту маңызды – мысалы, «Жетісу балы» немесе «Маңғыстау балы». Әр өңірдің өз флорасы, өз хош иісі, өз дәмі бар. Сондай-ақ, түйе тікенінен немесе қурайдан алынған монофлоралы бал түрлерін дамыту арқылы Қазақстан өзіндік ерекше өнім ұсына алады.
– Бал – тек экономика емес, мәдениет деп айтуға бола ма?
– Әрине. Бал – бұл халқымыздың табиғи және мәдени мұрасының бір бөлігі. Әр құтыда – қазақ даласы мен тауларының иісі, табиғаттың күші. Ол еліміздің брендтік өніміне айнала алады, швейцариялық шоколад немесе француз шарабы сияқты. Ең бастысы – шынайылықты сақтау және дәстүрді заманауи сапа стандарттарымен үйлестіру.
– «Бал – Қазақстанның жаңа мұнайы» деуге бола ма?
– Белгілі бір мағынада, иә. Арашылардың «бал сорғытайық, мұнай емес» деуі – терең ой. Мұнай – жер қойнауынан алынады, ал бал – табиғат пен адамның ынтымақтастығынан туады. Органикалық ара шаруашылығы Қазақстанның «жасыл экспортының» символына айнала алады. Бұл – таза табиғатты, тұрақтылықты және ұлттық бірегейлікті әлемге танытудың тамаша жолы.
